Vajina Sandığın Şey Vajina Değil

Bu karışıklık o kadar yaygın ki gündelik dilde “vajina” çoğu zaman tüm genital bölgenin ortak adı gibi kullanılıyor. Anatomideyse bu iki kelime birbirinin yerine geçmez. Biri dışarıdan görülebilen yapıların oluşturduğu bölgeyi, diğeri içeride bulunan fibromüsküler kanalı tarif eder.

Bir bina metaforuyla başlayalım: Vulva giriş bölgesi ve çevresindeki dış mimaridir; vajina ise girişten sonra içeride devam eden koridor. Metafor yönümüzü bulmaya yardım ediyor. Şimdi gerçek haritaya geçelim.

İki isim, iki anatomik bölge

Vulva, dış genital yapıların bütününe verilen anatomik addır. Tek bir organ ya da yalnızca “dudaklar” değildir; birbiriyle komşu birkaç yapının oluşturduğu bölgedir.

Bu haritada genel olarak şunlar yer alır:

• Mons pubis: Pubik kemiğin üzerinde bulunan yumuşak doku bölgesi.
• Labia majora: Genellikle dış dudaklar diye anılan deri kıvrımları.
• Labia minora: Genellikle iç dudaklar diye anılan, vulvar vestibülü çevreleyen kıvrımlar.
• Klitoral başlık ve klitorisin dışarıdan görülebilen bölümü: Vulvanın üst bölümünde konumlanır. Klitorisin bütün anatomisi bundan çok daha kapsamlıdır; ona bir sonraki bölümde döneceğiz.
• Vulvar vestibül: Labia minora arasında kalan ve açıklıkların bulunduğu alan.
• Üretral açıklık: İdrarın çıktığı üretranın dışarı açıldığı nokta.
• Vajinal açıklık: Vajinal kanalın dış dünyaya açıldığı giriş.

Vajinal açıklığın gerisinde vajina başlar. Vajina, bu açıklıktan servikse, yani rahim ağzına doğru uzanan esnek ve fibromüsküler bir kanaldır. Menstrüel akışın bedenden çıkmasına imkân verir; tampon, parmak, penis veya menstrüel kap gibi şeylerin yerleşebildiği kanaldır ve vajinal doğum sırasında doğum yolunun bir bölümünü oluşturur.

Vajinal açıklık bu nedenle hem dış anatominin haritasında görülen bir nokta hem de iç kanala geçiş yeridir. Kapı ile kapının açıldığı koridor anatomik olarak bağlantılıdır, fakat aynı yapı değildir.

Vajina, açık duran boş bir tüp değildir

Şemalar bazen vajinayı içi sürekli açık bir boru gibi gösterir. Bu, anatomiyi okunabilir kılmak için yapılmış bir sadeleştirmedir. Vajina günlük durumda çoğunlukla açık bir tünel gibi durmaz; duvarları birbirine temas edebilir ve gerektiğinde genişleyebilen potansiyel bir boşluk oluşturur.

Bu ayrıntı, iki boyutlu anatomi çizimlerinin neden yanıltıcı olabileceğini de gösterir. Bir şemada yapıları ayırmak için bırakılan boşluk, bedende her zaman aynı biçimde bulunan gerçek bir boşluk değildir. Anatomi sabit bir teknik çizim değil; temas eden, esneyen ve konuma göre biçim değiştiren canlı dokulardan oluşur.

Vajina ile üretra da ayrı yapılardır. İdrar vajinadan gelmez; mesaneden başlayan üretra aracılığıyla, vulvar vestibüldeki ayrı bir açıklıktan çıkar. Bu iki açıklık birbirine komşu olduğu ve her zaman kolay seçilemediği için aynı yapı sanılabilir. Yakınlık, aynılık değildir.

Yanlış kelime neden önemli olsun?

Gündelik konuşmada ne demek istediğimiz çoğu zaman bağlamdan anlaşılır. Kimse her cümlede anatomi sınavı vermek zorunda değil. Fakat beden hakkında konuşurken daha kesin kelimeler kullanmak, özellikle sağlık ve cinsellik bağlamında, ciddi bir fark yaratabilir.

Örneğin “vajinam kaşınıyor” diyen biri vajinal kanalın içini değil, vulvadaki deriyi veya açıklığın çevresini kastediyor olabilir. Bu ifade yanlış olduğu için kişi suçlanmaz; sağlık profesyoneli belirtilerin tam yerini anlamak için zaten ek sorular sorar. Yine de “kaşıntı dış dudaklarda”, “vajinal girişte yanma var” ya da “kanalın içinde ağrı hissediyorum” gibi bir tarif, konuşmayı daha hızlı netleştirir.

Aynı şey cinsellik hakkında iletişim kurarken de geçerlidir. “Vajina” kelimesi tüm genital duyumların tek merkeziymiş gibi kullanıldığında vulvadaki farklı bölgeler dilin dışında kalır. Kişi neyin rahat, hassas veya rahatsız edici olduğunu anlatmak istediğinde elinde yalnızca tek bir genel kelime bulunur. Doğru isimler bedeni mekanikleştirmez; deneyimi daha tarif edilebilir hâle getirir.

Yanlış adlandırma beden algısını da etkileyebilir. Eğer vulva görünmez bir kelimeyse, dış genital anatomi de zihinsel haritada silikleşir. İnsanlar gördükleri bölgeyi tanımlamakta zorlanabilir, hangi açıklığın ne işe yaradığını karıştırabilir ya da dışarıdaki bir değişikliği içerideki vajinaya ait sanabilir. Kelime eksikliği, bilgi eksikliğine dönüşebilir.

Haritayı kullanmak

Vulvar vestibülde üretral ve vajinal açıklıklar birbirinden ayrılır; vajinal kanal bunlardan yalnızca ikincisinin ardında devam eder. Vulvanın arka bölümünde, perinenin vajinal açıklık ile anüs arasındaki bölümü bulunur. Bu alan, perineumun tamamı değil; onun bir parçasıdır.

Bir his veya görünüm dış genital bölgede bulunuyorsa vulva, kanalın içinde hissediliyorsa vajina daha açıklayıcı bir başlangıç olabilir. Belirli bir nokta biliniyorsa o yapının kendi adını kullanmak tarifi daha da netleştirir.

Elbette her duyumun yerini kusursuz biçimde belirlemek kolay değildir. Ağrı, baskı veya yanma yayılabilir; hissedilen yer ile kaynağın bulunduğu yer aynı olmayabilir. Doğru anatomi dili teşhis koymaz, yalnızca daha iyi bir başlangıç noktası sunar. Tekrarlayan, yeni gelişen ya da belirgin şekilde rahatsız eden bir belirti varsa sağlık profesyoneliyle değerlendirmek uygun olabilir.

Bir kelime düzeltmesinden fazlası

“Vulva mı, vajina mı?” sorusu ilk bakışta terminoloji tartışması gibi görünebilir. Oysa isimler, bedenin hangi parçalarını fark ettiğimizi belirler. Tüm dış anatomiyi tek kelimenin içine sıkıştırmak yerine yapıları kendi adlarıyla görmek; belirtileri, sınırları ve duyumları daha açık konuşabilmeyi sağlar.

Dışarıda gördüğümüz harita vulvaya aittir; vajina bu haritadaki açıklıklardan birinin ardında devam eder. Fakat düzeltilmiş haritada hâlâ büyük bir kör nokta var: Vulvada yalnızca küçük bir bölümü görülebilen klitoris, popüler çizimlerin ima ettiğinden çok daha kapsamlıdır. Sıradaki bölümde kamera yüzeyin altına inecek.